Historia
Historia Dęblina
Dęblin jest młodym miastem. Choć prawa miejskie otrzymał 13 listopada 1954 r. (na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 października 1954 r. w sprawie zaliczenia niektórych gromad w poczet miast), to znaleziska archeologiczne odkryte na jego terenie świadczą o występującym tu osadnictwie sprzed około 8000 lat p.n.e.
Pierwsza wzmianka o Dęblinie z 14 lipca 1397 r. występuje w annałach biblioteki klasztornej zakonu klarysek w Starym Sączu i dotyczy aktu sprzedaży wsi Dęblin przez jej dziedzica Piotra „de Demblin” za 200 grzywien praskich Grotowi z Jankowic herbu Rawa.
Dobra dęblińskie i rody magnackie
Od początku swych dziejów Dęblin związany był z sąsiednimi wsiami: Mierzwiączką, Modrzycami (obecnie Rycicami) i Żdżarami, dziś dzielnicami miasta. Wsie te oraz byłe miasto Bobrowniki wraz z licznymi osadami tworzyły klucz dóbr dęblińskich.
W XV w. dobra te należały do rodu Tarłów herbu Topór, a od końca XVI w. do początku XIX w. – z krótką przerwą – do rodu Mniszchów herbu Mniszech. Jedna z córek Jadwigi z domu Tarło i Jerzego Mniszcha była żoną cara Dymitra Samozwańca I, a następnie Dymitra Samozwańca II.
W 1726 r. ziemie te przypadły Józefowi Wandalinowi Mniszchowi, marszałkowi wielkiemu koronnemu i kasztelanowi krakowskiemu. To jemu Dęblin zawdzięcza budowę rezydencji magnackiej – rokokowego pałacu według projektu Pawła Antoniego Fontany.
Pod koniec XVIII w. pałac został przebudowany w stylu klasycyzmu stanisławowskiego przez Dominika Merliniego. Rezydencję wzbogacono o park urządzony początkowo w stylu francuskim według projektu Jana Chrystiana Schucha, a po 1790 r. przekształcony w styl angielski.
XIX wiek – Twierdza Iwangorod i rozwój komunikacji
Po powstaniu listopadowym, w latach 1837–1845, na gruntach wsi Modrzyce powstała cytadela Twierdzy Iwangorodzkiej. Projektantem pierwszych dzieł fortecznych był gen. inż. Iwan Dehn.
W kolejnych latach twierdzę rozbudowano o raweliny, reduty oraz siedem fortów artyleryjskich. Do 1887 r. system umocnień uzyskał postać podwójnego przedmościa.
W tym czasie powstały również ważne inwestycje kolejowe: Kolej Nadwiślańska oraz Kolej Iwangorodzko-Dąbrowska, które wydatnie wpłynęły na rozwój osady Irena.
I wojna światowa i okres międzywojenny
I wojna światowa na froncie wschodnim rozpoczęła się Bitwą Dęblińską w październiku 1914 r. Po opuszczeniu twierdzy przez Rosjan w 1915 r. teren był okupowany przez wojska austriackie, a następnie niemieckie.
Po odzyskaniu niepodległości Dęblin stał się ważnym ośrodkiem wojskowym i lotniczym. W 1920 r. stacjonowała tu Francuska Szkoła Pilotów, a miasto było bazą lotnictwa polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej.
W sierpniu 1920 r. w Dęblinie mieściła się Główna Kwatera Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego. W 1927 r. miasto stało się siedzibą Oficerskiej Szkoły Lotniczej – słynnej „Szkoły Orląt”.
II wojna światowa i okupacja
We wrześniu 1939 r. Dęblin i osada Irena zostały zajęte przez wojska niemieckie. Cytadela twierdzy służyła jako obóz jeniecki, w tym m.in. Stalag 307 i Oflag 77.
Już od 1940 r. działały tu struktury konspiracyjne Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej. W dniach 25–26 lipca 1944 r. Dęblin został zajęty przez Armię Radziecką i oddziały AK.
Powojenny rozwój miasta
Po wojnie rozpoczęto odbudowę miasta, reaktywowano „Szkołę Orląt” oraz rozwijano infrastrukturę mieszkaniową, oświatową i techniczną. Prawa miejskie Dęblin uzyskał w 1954 r.
Od lat 60. XX w. następowała intensywna rozbudowa osiedli mieszkaniowych, a po 1990 r. przywrócenie samorządu terytorialnego otworzyło nowe perspektywy rozwoju.
Dęblin współcześnie
Współczesny Dęblin to ważny ośrodek wojskowy, lotniczy, kolejowy i edukacyjny. Miasto posiada rozwiniętą infrastrukturę techniczną, zaplecze gospodarcze oraz bogate walory przyrodnicze.
Dzięki nadrzecznym krajobrazom Wisły i Wieprza oraz obszarom objętym programem NATURA 2000, Dęblin posiada duży potencjał dla rozwoju zrównoważonej turystyki i rekreacji.
Źródło: Krzysztof Karbowski, Dęblin. Walory krajoznawczo-turystyczne, 2003.
Aktualizacje: 2015, 2019.
