Przyroda i Geografia
Przyroda i środowisko w okolicach Dęblina
Kompleksy leśne
Puszcza Kozienicka
Na lewym brzegu Wisły, kilkanaście kilometrów od Dęblina, znajduje się jeden z większych kompleksów leśnych w Polsce – Puszcza Kozienicka. Większość jej drzewostanu, głównie w części wschodniej, stanowi sosna. Razem z sosną występują w niej dęby i graby.
W części zachodniej rosną lasy mieszane z jodłą, brzozą, grabem, świerkiem, osiką i jesionem. Miejscami zachowały się jeszcze nieliczne jawory i modrzewie.
W puszczy spotyka się m.in. sarny, jelenie, dziki, lisy i borsuki, a także ptaki: jastrzębie, cietrzewie oraz rzadko kruki.
Lasy po prawej stronie Wisły (kierunek północny od Dęblina)
Na prawym brzegu Wisły w kierunku północnym od Dęblina występują bory sosnowe i sosnowo-dębowe, a w podmokłych dolinach łęgi, najczęściej wierzbowo-topolowe oraz jesionowo-olszowe.
Do większych kompleksów leśnych należą tu lasy garwolińskie, ciągnące się wzdłuż nadwiślańskiej krawędzi Wysoczyzny Żelechowskiej.
Lasy stawskie
O wiele mniejszymi kompleksami są okoliczne lasy stawskie (pierwotnie zwane dęblińskimi), które porastają południowo-zachodni skraj Wysoczyzny Żelechowskiej. Ich drzewostan stanowi przede wszystkim sosna i dąb.
W lesie tym żyją m.in.: jelenie, sarny, łosie i dziki.
Lasy gołębskie
Na lewym brzegu Wieprza, w północno-zachodniej części Wysoczyzny Lubartowskiej, rosną lasy gołębskie. Występują tu m.in. sosna, świerk, dąb, lipa, klon, jawor, wiąz górski (brzost), jesion, osika i brzoza.
Poszycie leśne jest miejscami niezwykle bogate. Paproć wietlicza samicza tworzy bukiety o wysokości ponad 1,5 m.
W lasach gołębskich można spotkać także rzadkie rośliny, m.in.: dziurawiec górski, łuskiewnik różowy, zimoziół północny, żywiec cebulkowy, trawę żubrówkę, kosawiec syberyjski, obuwik pospolity, storczyk plamisty oraz krzew wawrzynek wilcze łyko.
W niedostępnych ostępach znajdują schronienie dziki, sarny, jelenie i lisy.
Położenie administracyjne
Miasto Dęblin administracyjnie leży w północno-zachodniej części województwa lubelskiego w powiecie ryckim. Graniczy od północy z gminą Stężyca, od południa z gminą Puławy, od wschodu z gminą Ryki, a od zachodu z gminą Sieciechów położoną w województwie mazowieckim.
- Powierzchnia: 38,3 km2
- Liczba mieszkańców: ok. 16 340
Dogodne połączenia drogowe i kolejowe łączą Dęblin z Warszawą (ok. 100 km), Lublinem (ok. 70 km) oraz Radomiem (ok. 60 km).
Położenie geograficzne
Dęblin położony jest w południowej części Doliny Środkowej Wisły, w miejscu, gdzie ten mezoregion Niziny Środkowomazowieckiej łączy się od wschodu z Pradoliną Wieprza.
Dolina Środkowej Wisły graniczy tu z Wysoczyzną Żelechowską (na północny wschód) oraz Wysoczyzną Lubartowską (na południowy wschód). Ponadto od zachodu, poprzez Wisłę, terytorium Dęblina sąsiaduje z Równiną Kozienicką.
Ukształtowanie terenu
Dęblin leży na wysokości około 115 m n.p.m. w szerokiej dolinie rzecznej, która przy ujściu Wieprza do Wisły osiąga około 15 km. Dolina ma budowę terasową.
Najstarsza terasa położona jest około 20 m nad zwierciadłem Wisły. Terasa średnia znajduje się 5–10 m nad poziomem rzeki. Rozwinęły się na niej wydmy umocnione lasem sosnowym lub eksploatowane w celu pozyskania białego piasku.
Terasę najniższą, chronioną wałami przeciwpowodziowymi, tworzą piaski i urodzajne mady. Wieprz i Wisła płyną licznymi zakolami, a po zmianach koryta powstają jeziora o kształcie półksiężyca, zwane lokalnie „wieprzyskami” lub „wiśliskami”.
Brzegi teras Wieprza i Wisły zostały miejscami silnie rozmyte przez wody deszczowe, które utworzyły w krawędziach najstarszej terasy głębokie wąwozy.
Warunki klimatyczne
Okolice Dęblina cechuje klimat przejściowy, w którym ścierają się wpływy klimatu oceanicznego od zachodu i kontynentalnego od wschodu. Średnioroczna temperatura wynosi +7,9°C, średnia minimalna stycznia -3,1°C, a średnia maksymalna lipca +18,6°C.
W Dęblinie przymrozki zaczynają się między 12 a 20 października. Okres wegetacji roślin trwa około 209 dni.
Klimat charakteryzuje się niską ilością opadów oraz dużą liczbą dni słonecznych. Suma rocznych opadów waha się od 566 mm do 540 mm.
Gleby
Dolinę Środkowej Wisły i Pradolinę Wieprza w okolicy Dęblina zalegają mady, powstałe w czasie dużych powodzi z osadzanych namułów. Należą one do gleb najbardziej urodzajnych.
Na terenach wyżej położonych występują piaski, a jeszcze wyżej – polodowcowe gliny zwałowe. W okolicy spotyka się również obszary podmokłe oraz piaszczyste wydmy, porośnięte suchym borem sosnowym.
Hydrologia
Główną sieć wodną w okolicy Dęblina tworzą rzeki Wisła i Wieprz.
Wisła
Wisła jest najdłuższą rzeką Polski (1068,3 km), o powierzchni dorzecza 193 911,1 km2. Źródła Wisły leżą w Beskidzie Śląskim na stokach Baraniej Góry. Rzeka przepływa przez różne regiony kraju, a pod Dęblinem dociera do ujścia Wieprza.
Szczególnie piękny jest przełom Wisły w okolicy Kazimierza Dolnego, skąd można odbyć spływ kajakiem do Dęblina, a także rejs łodzią żaglową pod prąd rzeki i powrót tą samą trasą.
Pod Dęblinem koryto Wisły jest kręte i posiada liczne kępy oraz mielizny. Nurt przerzuca się z jednego brzegu na drugi, a ruchliwe piaski tworzą zdradliwe przykosy utrudniające żeglugę i będące przyczyną utonięć.
Przeciętny czas trwania żeglugi wynosi około 290 dni przy średniej wysokości wody 0,75 m i temperaturze wyższej od 0°C. Prace regulacyjne obejmują m.in. utrzymanie wałów przeciwpowodziowych, budowę ostróg (główek) oraz umacnianie brzegów.
Wieprz
Wieprz jest największym prawobrzeżnym dopływem Wisły w rejonie Dęblina oraz główną rzeką Wyżyny Lubelskiej i Roztocza. Źródła leżą na południowych stokach Roztocza Środkowego we wsi Wieprzów Tarnawacki. Rzeka ma długość 328 km i powierzchnię dorzecza 10 421,9 km2.
W dolnym biegu, na terenie Niziny Mazowieckiej, Wieprz silnie meandruje szeroką pradoliną. Odcinek od Kocka do Dęblina doskonale nadaje się do uprawiania turystyki kajakowej.
Irenka
Terytorium Dęblina przecina także rzeka Irenka, prawy dopływ Wieprza. Początek bierze kilkanaście kilometrów na północ od miasta. W górnym biegu zasilana jest m.in. przez stawy hodowlane w rejonie osiedla Stawy oraz przez biologiczną oczyszczalnię pobliskiego miasta Ryki. Ciek odwadnia także znaczną część Dęblina.
Źródło: Krzysztof Karbowski, Dęblin. Walory krajoznawczo-turystyczne, 2003.
Aktualizacja i korekta: Krzysztof Karbowski, Dęblin 2015.